رقابت‌پذیری در صنعت پتروشیمی؛ از تاب‌آوری تا نزدیکی به مشتریان

رقابت‌پذیری در صنعت پتروشیمی؛ از تاب‌آوری تا نزدیکی به مشتریان
(چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵) ۱۲:۵۳

قسمت چهارم مجموعه برنامه‌های پادکست The Chemical Show به میزبانی ویکتوریا مایر منتشر شد، در این نشست، کریستین مک‌آیور، مدیرعامل شرکت Pilot Chemical، جن کلاین، رئیس انجمن تولیدکنندگان مواد شیمیایی تخصصی آمریکا (SOCMA)، و مارا گلیوتزی، مدیرعامل شرکت McGean، دیدگاه‌های خود را درباره اولویت‌های مدیران صنعت پتروشیمی مطرح کردند.

به گزارش نیپنا، صنعت شیمیایی در شرایطی وارد مرحله‌ای تازه از رقابت شده است که دیگر نمی‌توان موفقیت شرکت‌ها را فقط با معیارهایی مانند ظرفیت تولید، کاهش هزینه یا بهره‌وری عملیاتی سنجید.

نوسان سیاست‌های تجاری، تغییر الگوهای تأمین مواد اولیه، افزایش انتظارات مشتریان، فشارهای مقرراتی و شتاب تحول دیجیتال، مدیران این صنعت را با مجموعه‌ای از تصمیم‌های هم‌زمان و به‌هم‌پیوسته روبه‌رو کرده است. در چنین فضایی، مزیت رقابتی بیش از گذشته به توانایی شرکت‌ها در سازگاری، شناخت بازار و ایجاد روابط بلندمدت وابسته شده است.

این موضوع محور اصلی یکی از نشست‌های برجسته اجلاس شیمیایی بود که در قالب قسمت چهارم مجموعه برنامه‌های پادکست The Chemical Show به میزبانی ویکتوریا مایر منتشر شد. در این نشست، کریستین مک‌آیور، رئیس و مدیرعامل شرکت Pilot Chemical، جن کلاین، رئیس و مدیرعامل انجمن تولیدکنندگان مواد شیمیایی تخصصی آمریکا (SOCMA)، و مارا گلیوتزی، مدیرعامل شرکت McGean، دیدگاه‌های خود را درباره اولویت‌های مدیران صنعت شیمیایی مطرح کردند. این سه مدیر، با تجربه‌هایی متفاوت در شرکت‌های تولیدی و تشکل‌های صنعتی، تصویری از چالش‌هایی ارائه دادند که امروز تصمیم‌گیری در صنعت شیمیایی را پیچیده‌تر از گذشته کرده است.

پایان عصر برنامه‌ریزی‌های ثابت

یکی از نخستین موضوعاتی که در این گفت‌وگو مطرح شد، فاصله میان برنامه‌ریزی راهبردی و واقعیت متغیر محیط کسب‌وکار بود. کریستین مک‌آیور که از ابتدای سال وارد جایگاه مدیرعاملی Pilot Chemical شده بود، توضیح داد که حتی برنامه‌ای که پس از ماه‌ها بررسی و مشارکت تیم مدیریتی تدوین شده باشد، ممکن است در فاصله کوتاهی نیازمند بازنگری شود.

او با اشاره به تجربه خود گفت برنامه‌ای که شرکت برای آغاز دوره مدیریتی جدید آماده کرده بود، تا حدود پانزدهم ژانویه با تغییرات جدی روبه‌رو شد و مدیران ناچار شدند به‌سرعت مسیرهای جایگزین را بررسی کنند. به گفته او، مسئله اصلی برای مدیرعامل، اجرای بی‌وقفه برنامه اولیه نیست؛ بلکه ارزیابی مداوم فرض‌هایی است که برنامه بر اساس آنها شکل گرفته و تشخیص تغییراتی است که در بیرون از سازمان رخ می‌دهد.

این نگاه، بازتعریفی از نقش مدیریت ارشد در محیط پرتلاطم امروز به شمار می‌رود. در گذشته، برنامه‌ریزی دقیق و پایبندی به اهداف تعیین‌شده از نشانه‌های اصلی مدیریت موفق تلقی می‌شد. اکنون اما توانایی تشخیص به‌موقع تغییر و اصلاح مسیر، به همان اندازه اهمیت یافته است. برنامه راهبردی همچنان ضروری است، اما نباید به چارچوبی تبدیل شود که سازمان را از واکنش مناسب به تحولات بیرونی بازدارد.
مک‌آیور همچنین بر اهمیت کارکنان در عبور از چنین شرایطی تأکید کرد. به باور او، تیم‌هایی که در زمان بروز مشکل مسئولیت می‌پذیرند، برای حل مسائل وارد عمل می‌شوند و فراتر از وظایف روزمره تلاش می‌کنند، یکی از مهم‌ترین دارایی‌های هر شرکت هستند. این تجربه نشان می‌دهد که انعطاف‌پذیری سازمانی صرفاً به ساختارها و فرایندها محدود نیست؛ کیفیت نیروی انسانی و میزان اعتماد میان کارکنان و مدیران نیز در آن نقش تعیین‌کننده دارد.

مارا گلیوتزی نیز با تکیه بر چهار دهه حضور در شرکت McGean، تغییرات صنعت شیمیایی را از زاویه‌ای تاریخی بررسی کرد. او در طول حدود ۴۰ سال فعالیت خود در این شرکت، تغییرات اقتصادی، تحولات فناوری، دگرگونی انتظارات مشتریان، فشارهای مقرراتی در بازارهای مختلف و تغییرات گسترده زنجیره تأمین را تجربه کرده است. به گفته او، شناخت تاریخچه و توانمندی‌های سازمان مزیت مهمی برای مدیرعامل محسوب می‌شود، اما این شناخت نباید مانع پرسشگری درباره شیوه‌های تثبیت‌شده شود.

گلیوتزی از جمله مدیرانی است که مسیر حرفه‌ای خود را از سطحی ابتدایی آغاز کرده است. او یک روز پس از فارغ‌التحصیلی از دبیرستان، با هدف گذراندن دوره کارآموزی تابستانی به McGean پیوست و به‌تدریج در مسئولیت‌های مختلف این شرکت فعالیت کرد. شرکتی که در سال ۱۹۲۹، دو روز پس از سقوط بازار سهام آمریکا، به ثبت رسیده و اکنون در آستانه نودوهفتمین سال فعالیت خود قرار دارد.

این مسیر طولانی به او امکان داده است تا از بخش‌های مختلف سازمان شناخت پیدا کند؛ اما به گفته خودش، قرار گرفتن در جایگاه مدیرعامل باعث شده است بسیاری از مسائل آشنا را از زاویه‌ای متفاوت ببیند. او اکنون بیش از گذشته درباره چرایی ادامه برخی روش‌های قدیمی سؤال می‌کند و می‌کوشد میان تجربه تاریخی شرکت و نیازهای آینده آن تعادل برقرار سازد.

انباشت ریسک‌ها و دشواری تصمیم‌گیری

جن کلاین، مدیرعامل SOCMA، تصویر گسترده‌تری از فشارهای وارد بر شرکت‌های شیمیایی تخصصی ارائه داد. به گفته او، مدیران این شرکت‌ها در گذشته معمولاً با یک یا دو مسئله اصلی در هر مقطع روبه‌رو بودند؛ اما امروز فهرست چالش‌ها به‌قدری طولانی شده است که اولویت‌بندی آنها به مسئله‌ای مستقل تبدیل شده است.

تعرفه‌ها و سیاست‌های تجاری، تأمین مواد اولیه، لجستیک، مقررات، حفظ و جذب نیروی انسانی و تغییر انتظارات مشتریان، همگی به‌طور هم‌زمان بر تصمیم‌های شرکت‌ها اثر می‌گذارند. کلاین با اشاره به نوسان سریع برخی اعلامیه‌های تجاری، نمونه‌ای از تغییر نرخ‌های تعرفه‌ای از ۵۰ درصد به ۲۵ درصد و سپس ارقام دیگری مانند ۶۰ و ۱۰ درصد را مطرح کرد. نکته اصلی او نه یک نرخ مشخص، بلکه دشواری تصمیم‌گیری در شرایطی بود که فرض‌های مربوط به هزینه واردات و مسیر تأمین مواد اولیه ممکن است در فاصله‌ای کوتاه تغییر کنند.

در چنین شرایطی، تنوع‌بخشی به منابع تأمین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. شرکت‌ها دیگر نمی‌توانند صرفاً بر مبنای کمترین قیمت خرید تصميم بگیرند؛ بلکه باید ریسک وابستگی به یک کشور، یک تأمین‌کننده یا یک مسیر لجستیکی را نیز در محاسبات خود لحاظ کنند.

یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده از سوی کلاین، زمان‌بر بودن فرایند ورود مواد شیمیایی جدید به بازار آمریکا تحت قانون کنترل مواد سمی این کشور، موسوم به TSCA، بود. او به‌طور مشخص به بخش پنجم این قانون و فرایند ثبت اطلاعیه پیش از تولید، یا PMN، اشاره کرد. به گفته وی، برخی شرکت‌های عضو SOCMA گزارش داده‌اند که پرونده‌های مربوط به مواد جدید، بیش از یک، دو یا حتی چند سال در انتظار بررسی باقی مانده‌اند.

بر اساس آماری که کلاین در این نشست اعلام کرد، در زمان برگزاری اجلاس حدود ۴۵۰ پرونده PMN در سازمان حفاظت محیط‌زیست آمریکا (EPA) در جریان بوده است. او همچنین از وجود حدود ۱۵۰ پرونده دیگر در دسته‌های مرتبط سخن گفت؛ مجموعه‌ای که در مجموع به حدود ۶۰۰ پرونده می‌رسد. به گفته او، برخی از این درخواست‌ها یک تا پنج سال در فرایند بررسی باقی مانده‌اند.

اهمیت این تأخیرها فقط به طولانی شدن یک فرایند اداری محدود نمی‌شود. شرکت‌ها ممکن است در این مدت فرصت فروش محصول، مشتری یا امکان توسعه یک بازار جدید را از دست بدهند. کلاین توضیح داد که SOCMA برای ارائه شواهد مشخص به دولت و EPA، از اعضای خود درباره مدت انتظار پرونده‌ها و پیامدهای تجاری آن نظرسنجی کرده است؛ از جمله اینکه آیا تأخیرها باعث از دست رفتن مشتری شده یا شرکت‌ها را به انتقال تولید و تأمین محصول از خارج از آمریکا سوق داده است.

این مسئله از منظر رقابت صنعتی اهمیت ویژه‌ای دارد. مقرراتی که با هدف حفاظت از سلامت و محیط‌زیست تدوین می‌شوند، در صورتی که فرایند اجرای آنها بیش از حد طولانی یا غیرقابل پیش‌بینی باشد، ممکن است سرعت ورود فناوری‌ها و مواد جدید به بازار را کاهش دهند. در نتیجه، ایجاد توازن میان نظارت مؤثر و امکان نوآوری، به یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری صنعتی تبدیل شده است.

امنیت عرضه؛ معیار تازه انتخاب تأمین‌کننده

تحولات زنجیره تأمین از دیگر محورهای اصلی این نشست بود. مک‌آیور که پیش از حضور در Pilot Chemical سال‌ها در حوزه زنجیره تأمین جهانی فعالیت کرده بود، یادآور شد که تجربه او در این حوزه درست شش ماه پیش از آغاز همه‌گیری کرونا شروع شد؛ بنابراین، دوران فعالیتش در این بخش با یکی از دشوارترین دوره‌های زنجیره تأمین جهانی هم‌زمان شد.

به گفته او، شرکت‌ها در آن مقطع ناچار شدند بسیاری از اصول سنتی بهینه‌سازی و تولید ناب را بازنگری کنند. آنچه پیش‌تر بر کاهش موجودی، تجمیع تأمین‌کنندگان و افزایش بهره‌وری متمرکز بود، در شرایط جدید باید جای خود را به رویکردی می‌داد که استمرار تولید و توان پاسخ‌گویی به اختلالات را تضمین کند.

مک‌آیور معتقد است رفتار مشتریان، یکی از مهم‌ترین نشانه‌ها برای شناسایی ریسک‌های زنجیره تأمین است. زمانی که مشتریان خواهان گزینه‌های بیشتر، تأمین‌کنندگان جایگزین و تحویل مطمئن‌تر می‌شوند، در واقع نگرانی خود را درباره نقاط آسیب‌پذیر زنجیره تأمین نشان می‌دهند.

او توضیح داد که در سال ۲۰۲۶، مشتریان در مقایسه با گذشته تمایل کمتری به محدود کردن تعداد تأمین‌کنندگان خود نشان می‌دهند. همچنین فشار کمتری بر تأمین‌کنندگان وارد می‌کنند و توجه بیشتری به قابلیت اطمینان، تحویل به‌موقع و سطح موجودی مواد اولیه دارند. از نگاه او، این تغییر می‌تواند به نفع هر دو طرف باشد؛ زیرا رابطه‌ای پایدارتر میان تولیدکننده و مشتری ایجاد می‌کند.

گلیوتزی نیز تأکید کرد که دیگر نمی‌توان برای همه مشتریان یک پیشنهاد تجاری واحد ارائه داد. برخی مشتریان امنیت عرضه را در اولویت قرار می‌دهند و حاضرند برای اطمینان از دسترسی مستمر به مواد مورد نیاز، هزینه بیشتری بپردازند. در مقابل، گروهی دیگر همچنان کاهش قیمت را مهم‌ترین معیار انتخاب تأمین‌کننده می‌دانند و ممکن است حتی از سایر ابعاد همکاری صرف‌نظر کنند.

به گفته او، در مواجهه با مشتریانی که صرفاً خواهان قیمت پایین‌تر هستند، شرکت باید درباره منافع متقابل مذاکره کند: آیا مشتری حاضر است پیش‌بینی تقاضای خود را به‌موقع ارائه دهد؟ آیا امکان امضای قرارداد بلندمدت وجود دارد؟ آیا می‌توان با اصلاح مشخصات فنی، بسته‌بندی یا روش حمل‌ونقل، هزینه‌های دو طرف را کاهش داد؟

این رویکرد نشان می‌دهد که رابطه مشتری و تأمین‌کننده به‌تدریج از یک معامله مبتنی بر قیمت به همکاری‌ای چندبعدی تبدیل می‌شود. ارزش اقتصادی رابطه، تنها در قیمت هر تن محصول خلاصه نمی‌شود؛ بلکه قابلیت پیش‌بینی، پایداری عرضه، همکاری فنی و کاهش هزینه‌های کل زنجیره نیز در آن نقش دارند.

چابکی؛ مزیتی که شرکت‌های کوچک‌تر دارند

یکی از نکات قابل توجه در سخنان مدیرعامل Pilot Chemical، تغییر نگاه او به اندازه شرکت بود. مک‌آیور که پیش‌تر در شرکتی بزرگ‌تر فعالیت می‌کرد، در ابتدا تصور می‌کرد ساختار کوچک‌تر Pilot ممکن است محدودیت‌هایی برای توسعه ایجاد کند. اما تجربه عملی به او نشان داده است که همین اندازه می‌تواند به یک مزیت رقابتی تبدیل شود.

Pilot Chemical شرکتی با حدود ۷۵ سال سابقه است که ریشه‌های اصلی آن در تولید و شهرتش بر کیفیت و قابلیت اطمینان استوار بوده است. مک‌آیور توضیح داد که این شرکت در سال‌های اخیر تلاش کرده است علاوه بر حفظ توانمندی تولیدی، ارتباط خود را با بازار و نیازهای مشتریان تقویت کند و نوآوری را بیش از گذشته با تقاضای واقعی بازار پیوند دهد.

به باور او، در شرکت‌های متوسط، کارکنان اغلب نقش‌های عمومی‌تری دارند و شناخت گسترده‌تری از فرایندهای سازمانی پیدا می‌کنند. در نتیجه، هنگام بروز مشکل، گروه کوچکی از افراد می‌توانند در مدت چند ساعت ابعاد مختلف مسئله را بررسی و راه‌حلی عملیاتی ارائه کنند؛ کاری که در سازمان‌های بزرگ‌تر ممکن است به دلیل تعدد واحدها و فرایندهای تصمیم‌گیری، زمان بسیار بیشتری ببرد.

کلاین نیز با اشاره به تجربه خود در SOCMA، چابکی را یکی از ویژگی‌های برجسته شرکت‌های شیمیایی تخصصی دانست. او پیش از این نزدیک به ۱۳ سال مدیریت شورای فناوری شیمیایی ایالت اوهایو را برعهده داشت؛ ایالتی که به گفته او، سومین ایالت بزرگ آمریکا از نظر تولید مواد شیمیایی است. از نگاه کلاین، شرکت‌های تخصصی می‌توانند با گردهم آوردن افراد کلیدی، در مدت کوتاهی درباره نیاز مشتریان و راهکارهای پاسخ‌گویی به آنها تصمیم بگیرند.

با این حال، چابکی به‌تنهایی کافی نیست. شرکت‌ها باید بدانند قابلیت‌های تولیدی و فنی آنها در کدام بازارهای جدید ارزش‌آفرین خواهد بود. کلاین در همین زمینه به فرصت‌هایی اشاره کرد که از طریق همکاری صنعت شیمیایی با بخش دفاعی و صنعت داروسازی آمریکا در حال شکل‌گیری است.

او توضیح داد که برخی مراکز آمریکا در حال بازنگری در شناخت خود از زنجیره تأمین مواد راهبردی هستند و به‌تازگی مواد شیمیایی حیاتی را به‌عنوان حوزه‌ای مستقل از مواد معدنی حیاتی مورد توجه قرار داده‌اند. به گفته کلاین، این نهادها هنوز شناخت کاملی از ظرفیت تولیدکنندگان مواد شیمیایی ندارند و لازم است گفت‌وگو میان دولت و صنعت با زبان مشترک و درک دقیق‌تری از نیازها دنبال شود.

فرصت دیگر به زنجیره تأمین دارویی مربوط می‌شود. کلاین با اشاره به نشستی در شورای امنیت ملی کاخ سفید گفت که در آن، وابستگی زنجیره تأمین دارویی آمریکا به چین مورد بحث قرار گرفته است. طبق آماری که او در نشست اعلام کرد، حدود ۸۰ درصد مواد واسطه‌ای دارویی و مواد اولیه کلیدی مورد نیاز برای تولید دارو، از جمله KSMها، در چین تولید می‌شوند. هدف مطرح‌شده، بررسی راه‌هایی برای بازگرداندن بخش‌های حیاتی این زنجیره به داخل آمریکا یا دست‌کم کاهش وابستگی در حوزه‌های حساس طی ۱۸ ماه آینده بود.

در این نشست، نمایندگان صنایع نفت و گاز، شیمیایی، بانکی و داروسازی حضور داشتند. کلاین تأکید کرد که شرکت‌های شیمیایی تخصصی می‌توانند بخشی از راه‌حل باشند؛ اما برای سرمایه‌گذاری و افزایش ظرفیت، باید نیازهای مشخص مشتریان و یک مدل تجاری بلندمدت در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد. به بیان دیگر، ایجاد ظرفیت داخلی صرفاً با دعوت به سرمایه‌گذاری محقق نمی‌شود؛ تقاضای پایدار و توجیه اقتصادی نیز باید وجود داشته باشد.

هوش مصنوعی؛ از ابزار جانبی تا بخشی از عملیات

هوش مصنوعی نیز یکی از محورهای مهم گفت‌وگو بود؛ با این تفاوت که مدیران حاضر در نشست، آن را نه یک پروژه مستقل فناوری، بلکه ابزاری برای پیشبرد راهبردهای اصلی کسب‌وکار معرفی کردند.

مک‌آیور گفت Pilot Chemical راهبرد یا نقشه راه جداگانه‌ای برای هوش مصنوعی تدوین نکرده است. در عوض، از کارکنان خواسته شده است که در هر ابتکار مرتبط با رشد و عملکرد شرکت، بررسی کنند چگونه می‌توان از هوش مصنوعی برای افزایش سرعت، بهره‌وری و کیفیت تصمیم‌گیری استفاده کرد.

یکی از کاربردهای مورد توجه این شرکت در بخش تولید شکل گرفته است. به گفته مک‌آیور، داده‌های تولید، مواد اولیه و کیفیت که پیش‌تر در منابع جداگانه نگهداری می‌شدند، اکنون در حال اتصال به یکدیگر هستند تا مدل‌هایی مبتنی بر هوش مصنوعی توسعه یابد. هدف، پیاده‌سازی رویکرد «بچ طلایی» یا Golden Batch است؛ رویکردی که با تحلیل هم‌زمان متغیرهای متعدد، شرایط مناسب برای دستیابی به محصول نهایی باکیفیت را شناسایی می‌کند.

این تحول می‌تواند به مدیران تولید کمک کند تا به‌جای اتکا به تجربه‌های پراکنده یا بررسی جداگانه داده‌ها، رابطه میان شرایط عملیاتی و کیفیت محصول را به‌صورت جامع‌تری ارزیابی کنند. مک‌آیور همچنین از گسترش تدریجی استفاده از هوش مصنوعی میان کارکنانی سخن گفت که در ابتدا آشنایی یا تمایل کمتری به استفاده از این فناوری داشتند.

در McGean نیز هوش مصنوعی به‌تدریج در بخش‌های فنی، تولید و زنجیره تأمین به کار گرفته شده است. گلیوتزی از برنامه شرکت برای توسعه عامل‌های هوشمند در سیستم برنامه‌ریزی منابع سازمانی (ERP) خبر داد و گفت این شرکت از ابزار Copilot استفاده می‌کند. همچنین قرار است آموزش‌های سازمان‌یافته‌تری برای کارکنان در سطوح مختلف، از اپراتورهای واحدهای شیمیایی تا مدیرعامل، برگزار شود.

او در عین حال به یکی از دغدغه‌های مهم شرکت‌ها اشاره کرد: حفاظت از اطلاعات. به گفته گلیوتزی، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در محیط‌های سازمانی و در چارچوب سامانه‌های داخلی، از نظر حفظ محرمانگی اطلاعات اطمینان بیشتری ایجاد می‌کند؛ اما مدیریت فناوری و اطمینان از امنیت داده‌ها همچنان از چالش‌های مهم این مسیر است.

یکی دیگر از کاربردهای مطرح‌شده، استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های ایمنی بود. مک‌آیور گفت شرکت Pilot هر سال چند هزار گزارش مربوط به شبه‌حادثه‌ها و موقعیت‌های بالقوه خطرناک را ثبت می‌کند. تحلیل این داده‌ها در سطح چندین سایت تولیدی، به شناسایی الگوهای مشترک کمک کرده است. یکی از موضوعات شناسایی‌شده، ضعف در تشخیص مخاطرات بوده که شرکت را به طراحی و آماده‌سازی دوره‌های آموزشی مرتبط سوق داده است.

این نمونه، تفاوت میان جمع‌آوری داده و تبدیل داده به اقدام را نشان می‌دهد. ارزش هوش مصنوعی زمانی آشکار می‌شود که تحلیل‌های آن به تصمیمی مشخص در حوزه تولید، کیفیت، آموزش یا ایمنی منجر شود.

نگاه بلندمدت؛ مزیت شرکت‌های خصوصی

بخش دیگری از نشست به تفاوت تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاری در شرکت‌های خصوصی و سهامی عام اختصاص داشت. مک‌آیور توضیح داد که تجربه فعالیت در یک شرکت سهامی عام، همواره مدیران را با تعارض میان اهداف بلندمدت و انتظارات کوتاه‌مدت بازار سرمایه روبه‌رو می‌کند. فشار برای تحقق پیش‌بینی‌های فصلی ممکن است شرکت را به سمت تصمیم‌هایی سوق دهد که در کوتاه‌مدت مطلوب به نظر می‌رسند، اما به منافع بلندمدت آن آسیب می‌زنند.

به گفته او، ساختار خصوصی و خانوادگی Pilot Chemical امکان تمرکز بیشتری بر افق‌های بلندمدت فراهم می‌کند. این شرکت با سابقه حدود ۷۵ سال، می‌خواهد در ۷۵ سال آینده نیز فعالیت داشته باشد؛ بنابراین، تصمیم‌های سرمایه‌گذاری باید با هدف حفظ استمرار فعالیت و تقویت جایگاه آینده شرکت اتخاذ شوند.

البته این رویکرد به معنای تأمین مالی همه پروژه‌های پیشنهادی نیست. مک‌آیور تأکید کرد که شرکت همچنان در دوره‌های رکود یا کاهش تقاضا، سرمایه‌گذاری‌های خود را با انضباط بیشتری بررسی می‌کند. با این حال، هزینه‌های مربوط به ایمنی، قابلیت اطمینان و کیفیت، در کنار سرمایه‌گذاری‌های توسعه‌ای، جایگاه مشخصی در تصمیم‌گیری دارند.

گلیوتزی نیز از تجربه McGean در خرید و واگذاری کسب‌وکارها سخن گفت. او توضیح داد که این شرکت در برخی موارد، محصولاتی را به سبد خود اضافه کرده که شرکت‌های دیگر دیگر تمایلی به تولید یا عرضه آنها نداشته‌اند. برای نمونه، پس از آنکه PPG تصمیم گرفت عرضه برخی محصولات را متوقف کند، McGean فرصت را بررسی کرد و محصولاتی را که با سبد فعالیتش تناسب داشتند، مورد توجه قرار داد.
در مقابل، این شرکت در گذشته بخش بزرگی از فعالیت‌های خود را نیز واگذار کرده است. گلیوتزی گفت حدود ۲۰ تا ۲۵ سال پیش، پس از یک واگذاری عمده، تعداد کارکنان شرکت از حدود ۷۰۰ نفر به ۲۲۵ نفر کاهش یافت. با وجود ابعاد قابل توجه این تغییر، مدیریت شرکت آن تصمیم را در آن مقطع ضروری و در نهایت به نفع آینده سازمان ارزیابی کرده است.

او همچنین تأکید کرد که خصوصی بودن به معنای پرهیز از رشد نیست. افزایش هزینه‌های انرژی، نیروی کار، بیمه و خدمات درمانی، فشار قابل توجهی بر شرکت‌های متوسط وارد می‌کند. در این نشست، از افزایش سالانه بیش از ۲۰ درصدی برخی از این هزینه‌ها سخن گفته شد. در چنین شرایطی، رشد و توسعه برای شرکت‌های متوسط صرفاً یک انتخاب نیست؛ بلکه بخشی از ضرورت حفظ موقعیت رقابتی و تداوم فعالیت آنهاست.

سرمایه انسانی؛ مسیرهای شغلی غیرخطی

در بخش پایانی نشست، مدیران درباره نقش تجربه، حمایت سازمانی و فرصت‌های شغلی در پرورش رهبران آینده صحبت کردند. گلیوتزی مسیر حرفه‌ای خود را نمونه‌ای از اهمیت فرصت‌های غیرمنتظره دانست. او گفت در سال‌های ابتدایی فعالیت، مسئولیت‌هایی را پذیرفته که الزاماً در مسیر مستقیم شغلی‌اش قرار نداشتند؛ از همکاری با واحدهای کیفیت و فنی گرفته تا مشارکت در فعالیت‌های مختلف سازمانی.

او همچنین از حمایت McGean برای ایجاد تعادل میان کار و زندگی خانوادگی یاد کرد. گلیوتزی توانسته بود در سال‌هایی که فرزندانش در سنین پایین بودند، با ترتیبات کاری متفاوت و به‌صورت پاره‌وقت به فعالیت خود ادامه دهد. به گفته او، چنین حمایتی در کنار وجود مربیان و مدیران باتجربه، امکان رشد حرفه‌ای او را فراهم کرده است.

کلاین نیز مسیر شغلی خود را از دستیاری اداری در مجلس سنای ایالت اوهایو آغاز کرده بود. او پس از حدود چهار سال، به حوزه ارتباطات و پیگیری مسائل مقرراتی در سازمان محیط‌زیست اوهایو رفت؛ مسیری که بعدها به تخصص اصلی او تبدیل شد. کلاین که تحصیلاتش در رشته علوم سیاسی بوده، معتقد است صنعت شیمیایی به طیف بسیار گسترده‌ای از مهارت‌ها نیاز دارد و فرصت‌های شغلی آن به متخصصان شیمی محدود نمی‌شود. از مهارت‌های فنی و کار با ماشین‌آلات تا تخصص‌های ارتباطی، مقرراتی و حتی حوزه‌هایی مانند شناخت رنگ، همگی می‌توانند در این صنعت کاربرد داشته باشند.

این نگاه، اهمیت بازتعریف تصویر صنعت شیمیایی برای نسل جوان را برجسته می‌کند. اگر فرصت‌های شغلی این صنعت تنها در قالب فعالیت‌های آزمایشگاهی یا تولیدی معرفی شوند، بخش بزرگی از ظرفیت جذب استعدادها نادیده گرفته خواهد شد. صنعت شیمیایی برای توسعه آینده خود به مهارت‌های متنوعی نیاز دارد و باید بتواند این تنوع را به‌درستی به جامعه معرفی کند.

رقابت از مسیر اعتماد، نه تقابل

شاید مهم‌ترین جمع‌بندی نشست را بتوان در بازنگری مفهوم رقابت در صنعت شیمیایی جست‌وجو کرد. مک‌آیور با اشاره به ابزارهای کلاسیک تدوین راهبرد، مانند پنج نیروی رقابتی پورتر و تحلیل SWOT، گفت این چارچوب‌ها گاهی رقابت را به‌گونه‌ای ترسیم می‌کنند که گویی شرکت‌ها در میدان نبرد قرار دارند. اما از نگاه او، رقابت در بازار مواد شیمیایی تخصصی بیش از آنکه به تقابل شباهت داشته باشد، به شناخت متقابل و نزدیکی به مشتری وابسته است.

در این رویکرد، شرکت باید ابتدا مشتریان هدف خود را به‌درستی شناسایی کند، انتظارات آنها را بشناسد و سپس توانایی خود را برای پاسخ‌گویی به این انتظارات افزایش دهد. چنین رابطه‌ای با اعتماد، ارتباط مستمر و درک نیازهای واقعی مشتری شکل می‌گیرد؛ نه صرفاً با ارائه قیمت پایین‌تر یا تلاش برای کنار زدن رقبا.

کلاین نیز معتقد بود شرکت‌های شیمیایی، به‌ویژه تولیدکنندگان کوچک‌تر و متوسط، قدرت صدای خود را دست‌کم می‌گیرند. این شرکت‌ها ممکن است واحدهای بزرگ ارتباطات یا روابط عمومی نداشته باشند، اما نقش محصولاتشان در زنجیره تولید صنایع دیگر بسیار مهم است. از مواد مورد استفاده در ساخت ریزتراشه‌ها تا ترکیبات مورد نیاز برای تولید کالاهای صنعتی، بسیاری از محصولات نهایی بدون مواد شیمیایی واسطه‌ای و تخصصی قابل تولید نیستند.

به باور او، روایت درست از نقش صنعت شیمیایی در اقتصاد، اشتغال و زندگی روزمره می‌تواند به تقویت جایگاه این بخش در سیاست‌گذاری و تعامل با جامعه کمک کند. شرکت‌ها باید بتوانند توضیح دهند چه چیزی تولید می‌کنند، چه ارزشی به زنجیره‌های صنعتی می‌افزایند و چرا ظرفیت تولید داخلی آنها اهمیت دارد.

در مجموع، پیام اصلی این نشست آن است که آینده رقابت‌پذیری صنعت شیمیایی تنها با سرمایه‌گذاری در تجهیزات و فناوری تعیین نمی‌شود. شرکت‌ها باید هم‌زمان چند ظرفیت را توسعه دهند: توانایی اصلاح سریع برنامه‌ها، تاب‌آوری زنجیره تأمین، شناخت دقیق مشتری، بهره‌گیری عملیاتی از هوش مصنوعی، انضباط در سرمایه‌گذاری و پرورش نیروی انسانی چندمهارته.

در بازاری که عدم‌قطعیت به بخشی از شرایط عادی فعالیت تبدیل شده است، مزیت پایدار از آن شرکت‌هایی خواهد بود که بتوانند میان تجربه و نوآوری، انعطاف و انضباط، و منافع کوتاه‌مدت و اهداف بلندمدت توازن برقرار کنند. شاید مهم‌تر از همه، شرکت‌هایی در موقعیت بهتری قرار گیرند که رقابت را نه صرفاً به معنای کاهش قیمت یا افزایش سهم بازار، بلکه به‌عنوان فرایند ایجاد ارزش مشترک با مشتریان و شرکای تجاری خود تعریف می‌کنند.

تهیه و تنظیم:  نیپنا ، عباس حاجی هاشمی

تعداد بازدید : ۱۲۷

نیپنا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید