110

حمایت از کالای ایرانی در صنعت پتروشیمی چرا و چگونه

(سه شنبه ۱۵ خرداد ۱۳۹۷) ۰۸:۰۰

رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام نوروزی سال 1397 خطاب به مردم و مسئولان، مساله اصلی کشور را اقتصاد و معیشت مردم دانستند و با محور قرار دادن تولید ملی برای حل این مساله، شعار و نام سال را "حمایت از کالای ایرانی" اعلام کردند.

جدای از اینکه همه ما به عنوان یک عضو حقیقی از جامعه بزرگ ایرانی چه نگاهی به این شعار داریم و چه اقدامی در عمل انجام خواهیم داد، لازم است به عنوان یک عضو حقوقی از یک سازمان دولتی و متولی توسعه صنعت پتروشیمی، که از مصادیق تولید ملی و کاهش خام فروشی است، نیز این هدف و آرمان ملی را مورد توجه قرار دهیم.

اگر محدوده اصلی صنعت پتروشیمی را حلقه تبدیل هیدرکربورهای خام نفتی به مواد پلیمری و شیمیایی قابل استفاده برای صنایع پایین دستی پتروشیمی و یا مصرف کننده نهایی بدانیم، ملاحظه خواهیم کرد این صنعت از یک سو مصرف کننده خوراک بالادستی و از سوی دیگر تامین کننده اصلی صنایع گسترده و اشتغال­ زای پایین دستی می­ باشد. از یک سو در مقام یک تولید کننده داخلی نیازمند به حمایت و از سوی دیگر تامین­ کننده مواد اولیه صنایع پایین­ دستی است. لازم است در هر دو سوی این طیف، شعار " حمایت از کالای ایرانی " مورد توجه قرار گیرد.

شرکت ملی صنایع پتروشیمی به عنوان یک سازمان سیاستگذار برای صنعت پتروشیمی، در توسعه این صنعت وظیفه سنگین و مهمی دارد از یک سو به نیابت از تولید کننده ایرانی (شرکت­های خصوصی صنعت پتروشیمی) باید در نقش یک مطالبه­ گر قانونی جهت تامین خوراک، رفع موانع تولید، ایجاد زیرساخت­های لازم و ایجاد شرایط قانونی مناسب برای تولید هرچه بهتر و بیشتر، با سازمان­ها و وزارت­خانه­های دولتی و همچنین مراجع قانون­گذاری به تعامل بپردازد و از سوی دیگر در پاسخ به صنایع پایین دستی که از محصولات صنعت پتروشیمی به عنوان مواد اولیه استفاده می­کنند، باید در نقش یک حامی پاسخ­گو جهت تولید محصولات با کیفیت، به موقع، کافی و با قیمت مناسب با شرکت­های تولیدی صنعت پتروشیمی تعامل داشته باشد.

اگرچه در فرایند خصوصی­سازی شرکت­های پتروشیمی، حاکمیت شرکت ملی صنایع پتروشیمی بر شرکت­های تولیدی کم رنگ شده است، ولی تدوین قوانینی که وظایف تنظیم­گری شرکت ملی صنایع پتروشیمی را شفاف نماید، می­تواند کمک شایانی به این شرکت باشد.

یکی دیگر از وجوه "حمایت از کالای ایرانی" در صنعت پتروشیمی، حمایت از سازندگان تجهیزات و مواد شیمیایی داخلی است. صنعت بزرگ پتروشیمی همچنان که یک صنعت مولد است، بازار بزرگی برای سازندگان تجهیزات و مواد شیمیایی می­باشد. در حال حاضر 62 طرح پتروشیمی در مرحله اجرا می باشند و تعداد 45  طرح جدید نیز تعریف شده است که پیش­بینی می­شود تا سال 1400 (پایان برنامه ششم توسعه) بیش از 60 میلیارد دلار سرمایه­گذاری در این طرح ­ها انجام شود که بخش عمده آن صرف خرید تجهیزات و یا ساخت خواهد شد و اگر بخشی از آن به سمت استفاده از کالای ایرانی سوق داده شود، می­تواند رونق زیادی برای سازندگان تجهیزات و کالاهای ایرانی باشد. ضمن اینکه به این بخش باید خریدهای سالانه شرکت­ های تولیدی صنعت پتروشیمی را هم اضافه نمود.

بنابراین شرکت ملی صنایع پتروشیمی جهت تحقق شعار "حمایت از کالای ایرانی" در سه وجه ذکر شده (رفع موانع تولید شرکت­ های پتروشیمی، کمک به توسعه و رونق صنایع پایین ­دستی پتروشیمی و حمایت از سازندگان داخلی تجهیزات) می­تواند با اتخاذ سیاست ­های مناسب نقش موثری ایفا نماید.

بخش اول: رفع موانع تولید شرکت­های پتروشیمی

امروزه 55 شرکت تولیدی با ظرفیت سالانه حدود 70 میلیون تن محصول در صنعت پتروشیمی به فعالیت مشغول هستند که در پنج گروه اصلی زیر محصولات خود را به بازارهای داخلی و خارجی عرضه می­کنند:

Ø     مواد پایه و شیمیایی

Ø     مواد پلیمری

Ø     مواد آروماتیکی

Ø     کود و سموم

Ø     خوراک و سوخت

بررسی عملکرد تولید شرکت­ های پتروشیمی در سال 1396 نشان می­ دهد در صنعت پتروشیمی حدود 54 میلیون تن محصول تولید شده است در حالی که ظرفیت نصب شده این صنعت حدود 64 میلیون تن می ­باشد. اگرچه استفاده بیش از 80 درصدی از ظرفیت نصب شده در بین صنایع کشور رکورد مناسب و قابل توجهی می ­باشد، اما با توجه به مشکلات سرمایه­ گذاری جدید در صنعت پتروشیمی در شرایط کنونی، استفاده از  ظرفیت خالی باقی مانده، که حدود 10 میلیون تن محصول در سال است، جای توجه و تفکر دارد. موضوع استفاده کامل از ظرفیت نصب شده توسط مدیریت کنترل تولید شرکت ملی صنایع پتروشیمی پایش و تحلیل می­گردد و نتایج آن نشان می­دهد "کمبود خوراک" سهم بالایی در بین موانع دسترسی به ظرفیت اسمی را به خود اختصاص داده است. 

پس از اجرای اصل 44 قانون اساسی مالکان شرکت ­های تولیدی صنعت ارزش آفرین پتروشیمی بخش خصوصی بوده و لازم است جهت تحقق شعار "حمایت از کالای ایرانی" این بخش از تولید کنندگان هم مورد توجه قرار گیرند. به این منظور راهکارهای پیشنهادی زیر در این بخش ارائه می گردد:

1.      اولویت بخشی تامین خوراک صنایع پتروشیمی بر سایر مصارف

2.      تسهیل صادرات محصولات پتروشیمی

3.      ایجاد زیرساخت­ سامانه­ های اطلاعاتی جهت منبع­یابی و تسهیل در خرید تجهیزات

4.      ارائه کمک­ های فنی و مشاوره­ای

5.      ارزیابی شرکت­ های پتروشیمی از طریق جایزه تعالی صنعت پتروشیمی و مشاوره جهت بهبود شرایط مدیریتی و فنی

6.       رفع اختلافات بین شرکت ­های پتروشیمی در مقام یک داور بی طرف و متخصص

7.      تسهیل دیوانسالاریها و مجوزها برای طرح ­ها

8.      زمینه­ سازی انعقاد قراردادهای فروش بین ­المللی از طریق دستگاه دیپلماسی کشور

9.      پیشنهاد مشوق ­ها و قوانین زمینه ­ساز و تسهیل­ کننده توسعه در مراجع قانون­گذاری

10.  شناسایی، آمایش و پیشنهاد مکان­های مناسب برای ایجاد مناطق آزاد و ویژه اقتصادی

بخش دوم: کمک به توسعه و رونق صنایع پایین دستی پتروشیمی

از آنجا که بسیاری از محصولات پتروشیمی، ازجمله پلیمرها، مواد اولیه صنایع پایین دستی بوده و در طول زنجیره ارزش استفاده خواهند شد، می­توان گفت محصولات پتروشیمی یک کالای "نیمه خام" و یا یک کالای واسطه­ ای در طول زنجیره تولید هستند که هر چه به انتهای زنجیره پیش برویم ارزش افزوده بیشتری ایجاد خواهد شد. علاوه بر آن، توسعه زنجیره تولید به جای فروش خام یا نیمه خام محصولات، باعث اشتغال­زایی قابل توجهی در کشور خواهد شد.

بررسی عملکرد فروش شرکت­ های تولیدی در سال 1396 نشان می ­دهد فقط حدود 25 درصد فروش خالص محصولات پتروشیمی در داخل کشور توزیع شده است و حدود 75 درصد آن به خارج از کشور صادر شده است. اگرچه توسعه صنایع پایین دستی پتروشیمی از وظایف ذاتی وزارت صنعت، معدن و تجارت بوده و شرکت ملی صنایع پتروشیمی در این زمینه وظایف و اختیاراتی ندارد ولی به عنوان مشتریان این صنعت و تولیدکنندگان ایرانی لازم است سیاست­های حمایتی ویژه­ای در این بخش از سوی شرکت ملی صنایع پتروشیمی که متولی این صنعت بزرگ است اتخاذ گردد. برخی از راهکارهای پیشنهادی در این حوزه به شرح زیر ارائه می­گردد:

 

1.      سیاست­گذاری در توسعه پتروشیمی و مجوز به طرح­ های دارای محصولات با زنجیره ارزش افزوده بالاتر

2.      سیاست­گذاری در تولید محصولات پتروشیمی مورد نیاز صنایع داخلی

3.      زمینه ­سازی انعقاد قراردادهای بلندمدت تامین خوراک صنایع پایین دستی

4.      ارتقای کیفیت محصولات پتروشیمی از طریق ترغیب شرکت ­ها به رعایت استانداردهای فنی

5.      ایجاد ساز و کارهای لازم برای عرضه به موقع و کافی محصولات پتروشیمی

6.       انجام مطالعات بررسی فنی و اقتصادی جهت مشاوره به سرمایه­ گذاران در صنایع پایین ­دستی پتروشیمی

7.      سیاست­گذاری جهت اولیت­ دادن به فروش محصولات پتروشیمی به تولید­کنندگان داخلی (کاهش خام فروشی)

8.      کمک به ارتقای نظام مدیریت کیفیت شرکت­های پایین­ دستی با مشارکت و حضور آنها در جایزه تعالی صنعت پتروشیمی

بخش سوم: حمایت از سازندگان داخلی تجهیزات

صنعت پتروشیمی یکی از صنایع پیچیده فرایندی است که ابزار، ماشین­ آلات صنعتی و تجهیزات ابزار دقیق فراوانی در آن استفاده می­شود. در سالیان قبل و به لطف توسعه و جهش صنعت پتروشیمی بسیاری از صنایع وابسته به آن در داخل کشور ایجاد شده و توسعه یافتند. سازندگان تجهیزات صنعت نفت و پتروشیمی امروزه  قابل رقابت با رقبای خارجی بوده و برخی از کالاهای خود را به کشورهای پیشرفته صادر می­کنند.

با توجه به حساسیت فرایندهای صنعت پتروشیمی و استانداردهای سخت­گیرانه حاکم بر این صنعت، همواره صنعتگران داخلی به دنبال ارتقای کیفیت محصولات خود بوده­ اند تا بتوانند بازار بزرگ تامین قطعات صنعت پتروشیمی را تصاحب نمایند. وزارت نفت نیز در قراردادهای خود همیشه به استفاده از توان داخلی سازندگان توجه ویژه داشته است ولی همچنان لازم است بیش از پیش و در راستای شعار "حمایت از کالای ایرانی" این بخش از صنعت را مورد توجه قرار دهیم. برخی از راهکارهای پیشنهادی برای این حوزه به شرح زیر ارائه می­گردد:

1-    توجه به سهم سازندگان داخلی در قراردادهای خارجی

2-    ترغیب و تشویق شرکت­ های پتروشیمی به خرید محصولات سازندگان داخلی

3-    ارائه مشاوره ­های فنی جهت بهبود سطح فناوری و کیفیت محصولات سازندگان داخلی

4-    معرفی توانمندی شرکت ­های معتبر داخلی به شرکت­ های صنعت پتروشیمی از طریق سمینارها و ...

5-    کمک به استقرار مدل­ های کیفیت و تعالی سازمانی در گروه سازندگان و ارزیابی آنها از طریق جایزه تعالی صنعت پتروشیمی

امید است با همکاری و همدلی همه مردم و به ویژه مدیران و کارشناسان محترم که تاثیرگذاری زیادی جهت حمایت از کالای ایرانی دارند شاهد شکوفایی هر چه بیشتر صنعت کشور عزیزمان باشیم.

 

 

 

حسن عباس زاده دکتری مدیریت راهبردی-  دبیر جایزه تعالی صنعت پتروشیمی

تعداد بازدید : ۱۱۵



پست الکترونیک را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید