در شماره های گذشته در این صفحه کتاب های جدید را معرفی می کردیم. در این شماره، هم کتاب – نه یک کتاب که چندین کتاب- معرفی می کنیم و هم مترجم و مولف کتاب ها را. شاید هم برای این معرفی کمی دیر شده باشد، اما ماهی را، مخصوصاً ماهی قرمز نوروز را هر وقت از آب بگیری ...
ظاهری آرام و رفتاری با وقار ولی بسیار فروتنانه دارد. اگر چه مدارج ترقی سازمانی را به طور پلکانی طی کرده است اما بیش از هر چیز به رفتار سازمانی آرمانی اعتقاد دارد. خیلی ها او را با خدمات علمی و کتابهای منتشرشده اش می شناسند، او را باید «مرد علم و عمل» تلقی کرد زیرا از معدود متخصصان صنایع پتروشیمی در مسائل آب است و به رغم اینکه در پتروشیمی اراک کار می کند گویا از «مهندسان بدون مرز» است و از این نظر مرزی برای ارائه خدماتش نمی شناسد...
با عنایت به تلاشهای گسترده آقای مهندس محمدرضا نفری در زمینه خوردگی وانتشارکتابهای فنی - کاربردی متعدد، فرصتی پیش آمد تا با ایشان مصاحبه کنیم:
• لطفا خود را معرفی فرمایید.
محمد رضا نفری دارای مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد در رشته شیمی از دانشکده علوم دانشگاه تهران و مهندسی پتروشیمی از دانشکده نفت آبادان هستم. در مهر ماه سال 1352 به استخدام شرکت ملی صنایع پتروشیمی درآمدم. پس از طی دورهء مورد نیاز پتروشیمی در دانشکده نفت آبادان در سال 1352، به پتروشیمی رازی پیوستم که به 8 سال کار در آن شرکت منتهی شد. پس از ماموریت 5/1 ساله در راه اندازی پالایشگاه گاز شهید هاشمی نژاد در سال های 63 – 1362 که به حل معظلات بسیار حاد خوردگی در آن پالایشگاه انجامید در اسفند ماه سال 1363 به پتروشیمی اراک منتقل شدم. مدارج سازمانی را در این شرکت طی کردم و فعلاً با عنوان معاون مـدیر عامل این شرکت مشغول انجام وظیفه ام. نظارت این جانب در دوره مهندسی طرح پتروشیمی اراک، به طراحی و ساخت واحد تصفیه فاضلاب به عنوان تنها مجتمع با «دور ریز صفر آب» منجر گردید که پتروشیمی اراک را نسبت به سایر مجتمع های پتروشیمی متمایز می سازد. در یک کلام تمامی مسائل زیست محیطی در طراحی این واحد ملحوظ شده است و از این نظر در سطح خاور میانه منحصر به فرد است.
• چه شد که به نویسندگی رو آوردید؟
همان طور که اشاره شد ، دورهء کاری خویش را از پتروشیمی رازی آغاز کردم. نبود اطلاعات فنی برای کارآموزان تازه پیوسته به صنعت، مهم ترین دغدغه آن روز کارآموزان جدید الاستخدام بود . لذا این امر برایم به عنوان یک خلأ مطرح شد و می خواستم در این زمینه کاری موثر انجام دهم . لذا نیاز عملیاتی، مهم ترین جرقه این امر را برایم ایجاد کرد.
• نشر و ترویج علم را چگونه آغاز کردید و ادامه دادید؟
در سال 1358 پس از مواجه شدن با از کار افتادگی سامانهء برج خنک کننده واحد آمونیاک جدید در پتروشیمی رازی به دلیل بسته شدن غیر منتظره مبدلهای حرارتی بحرانی این واحد - که در عمل به دلیل عدم کنترل مواد شیمیایی در سامانه برج خنک کننده این واحد بود - بر آن شدم که نسبت به آموزش کارکنان بهره برداری اقدام کنم. ابتدا یک جزوه در زمینه بررسی مسائل آب برجهای خنک کننده تهیه کردم که ضمن تدریس آن در کلاسهای آموزشی آن شرکت ، با اشتیاق مخاطبان مواجه شدم و دریافتم که با این طریق می توان هم به نشر و ترویج علم در این ارتباط پرداخت و هم نکات فنی را در این چهارچوب به آن ها گوشزد کرد.
• چه شد که به انتشار کتاب روی آوردید؟
پس از درگیر شدن درتهیۀ اسناد مناقصه ، مذاکره و نظارت در دفاتر خارجی قراردادهای پتروشیمی اراک و در نهایت راه اندازی و عادی سازی واحد سرویس های جانبی، حس کردم با داشتن مشغله کاری در پتروشیمی اراک دیگر قادر نیستم با مخاطبان خویش در عرصه های آموزشی تماس مستقیم و گسترده داشته باشم لذا از سال 1377 تصمیم گرفتم نسبت به انتشار کتاب از طریق انتشار کشوری اقدام کنم که در عمل نیز چنین شد و این امر را بیش از هر چیز مرهون حمایتهای بیدریغ جناب آقای مهندس نعمت زاده مدیر عامل محترم وقت شرکت ملی صنایع پتروشیمی می دانم.
• کتابهای منتشر شدهء جناب عالی در چه زمینه هایی است ؟
پس از انتشار دو کتاب اولیۀ خود به نام «تکنولوژی آب در صنعت» و «شستشوی شیمیایی دستگاههای صنعتی» که از طریق اداره آموزش شرکت ملی گاز ایران در سالهای 1365 و 1366 انجام پذیرفت، بر آن شدم که کتابها را به صورت موضوعی انتخاب و منتشر کنم و هر کدام از کتابها به مسائل فنی مرتبط به یک موضوع خاص شمول یابد.
• تا به حال چند کتاب منتشر کرده اید و کتابها بیشتر تالیف است یا ترجمه؟
تا به حال 14 جلد کتاب از طریق انتشار کشوری و 2 جلد کتاب از طریق انتشارات شرکت ملی گاز ایران در زمینه های فنی منتشر کرده ام که هم به صورت تالیف هستند و هم به صورت ترجمه. اسامی کتابهای منتشر شده از طریق انتشار کشوری بدین شرح است: «بهسازی شیمیایی آب برجهای خنک کننده» ؛ «شستشوی شیمیایی دستگاه های صنعتی»؛ «بهسازی شیمیایی آب دیگهای بخار» ؛ «راهنمای تجزیه و تحلیل از کار افتادگی دیگهای بخار»؛ «راهنمای تجزیه و تحلیل از کار افتادگی سیستم آب برجهای خنک کننده» ؛ «تکنولوژی تهیهء آبهای صنعتی به روش رزینی» ؛ «بررسی روشهای ضد عفونی آبهای آشامیدنی ؛ بهداشتی و صنعتی» ؛ اصول و کاربرد بازدارنده های خوردگی» (سه جلدی)» ؛ «راهنمای کار دستگاههای فرایند» (دو جلدی) ؛ «تکنولوژی علم بسپار» (دو جلدی). البته هدف این جانب از انتشار کتابهای فوق ، هرگز انتفاعی نبوده است؛ چنانچه بنده پس از 36 سال سابقه در صنایع پتروشیمی - که قسمت عمدهء آن در زمینه آب و فاضلاب و خوردگی بوده - هدف انتفاعی داشتم ، دست کم می توانستم با تمسک به کارهای مشاوره ای درآمد خوبی کسب کنم اما با توجه به علاقه وافری که به این امر مهم داشته ام ، هزینهء چاپ تمامی کتابها را در درجهء اول شخصاٌ تقبل نموده ام و پس از چاپ ، از حمایت عملی معاونت محترم وزیر نفت در امور پتروشیمی برخوردار بوده ام و در این زمینه جناب آقای مهندس نعمت زاده در طول تصدی خویش، بیشترین حمایتها را در این زمینه مبذول نمودند. البته مدیریتهای پتروشیمی اراک به خصوص و سایر مدیران واحد های مختلف پتروشیمی و نیز نفت و گاز به صورت موردی ، به فراخور، در این زمینه کارساز بوده اند که از این نظر از تمامی آنها بسیار سپاسگزارم. این نکته را باید متذکر شوم آنچه که برای این جانب اهمیت دارد ، نشر و ترویج علم است و نه منتفع شدن مالی از آن ؛ کسانی که در این زمینه کاری کرده باشند می دانند رو آوردن به نشر مطالب علمی تنها عشق را می طلبد و نه منفعت اندوزی را ، زیرا صنعت نشر کتاب ، امروز متاسفانه مخاطب چندانی ندارد.
• چه توصیه ای برای ترویج علم در این صنعت دارید؟
صنایع پتروشیمی با توجه به تنوع فرایندی که دارد، همچنان در حال نوآوری است و هر بنگاه اقتصادی به منافع بلند مدت خویش می اندیشد و این منافع را باید در نیروی انسانی جستجو کرد و نیروی انسانی را باید تحت آموزش قرار داد و یکی از راهها، مطالعهء نشریات و کتابهای فنی است. لذا توصیه می شود مدیران ارشد شرکتهای تابعه به این امر مهم توجه بیشتری مبذول کنند زیرا هر نوع هزینه در آموزش را باید سرمایه گذاری تلقی کرد؛ پس چه بهتر مدیریتها نسبت به این امر مهم، با سیاست انبساطی و سخاوت منشانه عمل کنند که حاصل آن به تولید بیشتر در صنعت منجر خواهد شد.
• در مورد آموزش کارآموزان و کارشناسان صنعت چه پیشنهادی دارید؟
اگرچه در ابتدا کارآموزان جدید الاستخدام مورد آموزش قرار می گیرند ولی باید این حقیقت را پذیرفت که « در صنعت باید همیشه دانشجو بود» با این تفاوت که باید مطالب را در ابتدا آموخت و سپس آن را نشر و ترویج کرده لذا توصیه این جانب به کلیۀ کارآموزان و کارشناسان این است که سعی کنند اولاً مطالعه را سرلوحهء کار خویش قرار دهند و ثانیاً تجربیات خویش را در زمینه های مختلف جمع آوری و منتشر کنند تا هم به رضایت شخصی دست یابند و هم دیگران را از آن مستفیض کنند. فراموش نکنیم که «بزرگ ترین بایگانی کارکنان صنعت در گورستانهاست» و چه خوب است که کارکنان سعی کنند تا بخشی از دانسته های خود را برای استفادۀ آیندگان مستند کنند تا موضوع آموختن و کسب مهارتها تنها از طریق آزمون و خطا نباشد و نقطۀ اوج این امر مهم را در اجرای تام و تمام «مدیریت دانش» باید جستجو کرد.
• از اینکه فعلاً شما در «صنعت نفت» با سابقه یکصد ساله، دارای بیشترین انتشارات هستید چه احساسی دارید؟
آنچه را که تا به حال انجام داده ام برای خود یک تکلیف و ادای دین ملی می دانم لذا برای انجام آن هاهیچ گونه منتی را بر کسی ندارم زیرا در درجهء اول خود اقناع شده ام اما انجام این کار را در وهلهء اول مرهون لطف خداوند متعال می دانم که در انجام این امر به من کمک کرد.
• در مورد تشویق کارشناسان برای نوشتن چه پیشنهادی دارید؟
مجتمع های پتروشیمی به برکت دانش آموختگان دانشگاههای کشور ، دارای بزرگ ترین پتانسیل فنی هستند ولی باید با بهره گیری از راههای مختلف و ایجاد انگیزش ، زمینۀ انجام این امر مهم را تامین کرد. یکی از این راهها پرداخت پاداش برای انتشار کتاب و تجارب است و راه دیگر ملحوظ کردن امتیازی برای نشر کتاب است که به تبع آن بتوان زمان گرفتن رتبه های سازمانی افراد مرتبط را کاهش داد.
• در زمینهء انتشارات ، چه فعالیت جدیدی در دست دارید؟
در حال حاضر 3 کتاب با عناوین «پمپ و فرایند» و مجموعهء دو جلدی کتاب «اسمز معکوس» - که بر اساس آخرین چاپ دوم کتاب اصلی است - زیر چاپ دارم که ان شاءالله قریباً منتشر خواهد شد. ضمناً مجموعه 5-4 جلدی کتاب پرمحتوای « مهندسی فاضلاب» بر اساس ویرایش چهارم آن را در حال تهیه دارم که یکصد سال تجارب تحقیقاتی نویسندگان آن را در زمینۀ آب و فاضلاب به خوانندگان منتقل می کند . ان شاالله به یاری خدا این کتاب به طور یکجا در سال 1389 منتشر خواهد شد.
• در ارتباط با همایش «مدیریت دانش» چه نظری دارید؟
اولین همایش با همت وزارت نفت در سال گذشته برگزار شد و در سال جاری نیز همایش های دوم و سوم آن شکل گرفت . این جانب توفیق شرکت در دومین همایش مدیریت دانش را داشتم . طیف وسیعی از استادان دانشگاه و اهل صنعت در آن شرکت داشتند . ابعاد مدیریت دانش به طور بسیار وسیع از بُعد نظری ترسیم شد که باید از برگزارکنندگان آن تشکر کنم اما بحث اصلی این است که در عمل چه ره آوردی دارد؟ حداقل انتظار این بود که در درجۀ اول مدیران ارشد صنایع در آن شرکت کنند تا پس از همایش ، خود در عمل منادی این امر مهم در مدیریتهای مطبوع خود باشند. در عمل شرکت مدیریتهای ارشد خیلی کم رنگ بود که امید است در همایشهای آتی این مطلب رفع شود، یکی از ره آوردهای این همایش ، انتخاب مدیران دانش محور و مستند سازی یکپارچه کلیۀ امور در سازمانهاست زیرا آنچه را که فعلاً در حال انجام است بیشتر به صورت جزیره ای است ولی با تغییر نگاه به این امر مهم می توان آن را در صنایع مختلف پیاده کرد که اجرای آن عزمی را می طلبد.
پیشنهاد می کـنم برای محقق کردن مدیریت دانش به مفهوم واقعی، سمتی تحت نظر معاونت محترم وزیر نفت در پتروشیمی ایجاد و مراتبِ پیگیریِ این امر مهم به صورت دستورالعملی به کلیه مجتمع های بلافصل ابلاغ و با تشکیل جلسات دوره ای پیشرفت امور در این زمینه پیگیری گردد، البته لازمه این امر ایجاد چنین سمتی در تمامی مجتمع ها نیز خواهد بود.