جایزه 2009 آژانس انرژی گلوب در زمینه مصرف انرژی و محیط زیست به بندر امام رسید
در ایران، یکی از مسائل اساسی در حوزه انرژی، تغییرات نابهنگامی است که گاه در روندهای اجرایی توسعه بخش نفت، گاز ، پتروشیمی صورت می گیرد؛ این مهم علاوه بر تغییر چینش توسعه، همواره ترکیب مطالعات و برنامه ریزی های قبلی توسعه را براساس تدوین مدل جدید در بخش اجرا نیز دستخوش تحولات تازه کرده است.
نبود راهبردهای مشخص بلندمدت در حوزه انرژی، ضرورت این امر را بویژه در دوران تحولات عمده بازار و اقتصاد بین الملل بیش از پیش به همگان ثابت کرده است. حوزه انرژی نه تنها در بخش تولید و توسعه خود، بلکه تا پایین ترین زنجیره مصرف نیز نیاز به سیاستگذاری مشخصی دارد که برگرفته از نتایج مطالعات نهادهای دست اندرکار با موضوع انرژی است.
در مقایسه وضعیت انرژی ایران با کشورهای منتخب و بررسی آن طی یک دوره چند ساله، معلوم شده که مصرف انرژی در ایران مدیریت نشده است و ضرورتاً بخش انرژی در ایران، نیازمند تدوین راهبردهای انرژی با نگاه یکپارچه به بخش انرژی است. تدوین این راهبرد تنها راه موفقیت بلندمدت و آتی بخش انرژی کشور است.
همزمانی "سال اصلاح الگوی مصرف" به خصوص در بخش انرژی و صنعت و دریافت بالاترین جایزه جهانی 2009 در زمینه انرژی و محیط زیست توسط مجتمع پتروشیمی بندر امام بعنوان یکی از مراکز عظیم صنعتی کشور، این نشریه را بر آن داشت تا در گفتگو با مهندس رضا امیری مدیر عامل شرکت پتروشیمی بندر امام به گفتگو بنشینیم تا با لایه های پنهان و آشکار راهکارهای کنترل و بهبود مصرف انرژی بیشتر آشنا شویم.
سپاسگزاریم که با ما همراه هستید:
• جایزه انرژی گلوب چیست؟ شرکتهای برتر که معرفی میشوند دارای چه خصوصیاتی هستند؟
جایزه انرژی گلوب (Energy Globe Award) همه ساله در دو سطح ملی و بین المللی و در پنج زمینه Earth ، Water ، Fire ، Air و Youth برای پروژههای استفاده از انرژیهای جایگزین و پاک و مدیریت انرژی با رویکرد حفظ و صیانت از محیط زیست اعطاء میشود.
این مؤسسه بینالمللی از طرف شورای وزیران اروپا و تعدادی از شرکتها و مجلات معتبر در زمینه انرژی محیط زیست حمایت میشود. هر ساله پروژههای اجرا شده مدیریت مصرف انرژی با رویکرد حفظ و صیانت از محیط زیست در پنج زمینه یادشده، بصورت الکترونیکی در وب گاه اعلام شده ثبت نام و مستندات لازم از قبیل عکس، فیلم و ثبت اجرای پروژه در مجلات معتبر ارسال می شود. سپس شورای داوران براساس معیارها و شاخصهای تعیین شده از هر کشور یک پروژه را برای دریافت جایزه ملی و در هر زمینه، سه کشور را برای دریافت جایزة بین المللی انرژی انتخاب می کنند.
• مجتمع پتروشیمی بندرامام براساس چه معیارهایی موفق به دریافت این جایزه شد؟
پتروشیمی بندرامام در مجموع 13 پروژه اجرا شده در زمینه مدیریت مصرف انرژی و حفاظت از محیط زیست را برای ارزیابی در روند اعطای جایزة ملی انرژی ثبت نام کرد. که این پروژهها عبارتند از:
• کاشت 7 میلیون اصله نهال حرا در خورهای مجاور مجتمع
• ایجاد بزرگ ترین مرکز دفن مواد زائد صنعتی در ایران
• کاهش شدت مصرف انرژی با تغییر کاتالیست در واحد پلی اتیلن سنگین
• پروژه جایگزینی گازهای CFC در سیستمهای سرمایشی مجتمع
• احداث محل بازیافت و مدیریت پسماند
• کاهش چشمگیر ارسال هیدروکربن های سنگین به چاله سوخت
• کاهش شدت مصرف EDC در واحد VCM
• بازیافت آب مقطر در واحد PVC
• کاهش شدت مصرف انرژی با افزایش ظرفیت واحد الفین
• استفاده از عایق، پنجرههای دو جداره و آبگرمکنهای خورشیدی در مجموعه مسکونی منازل قائم، شهرک بعثت.
• طرح جمعآوری و بازیافت آب خنک کننده نشتی از پمپهای واحد آروماتیک
• استفاده از آب شستشوی فیلترهای شنی برای آبیاری فضای سبز مجتمع
• تعمیر خطوط لوله بخار بدون از خط خارج شدن واحدهای عملیاتی
پروژه بازیافت آب مقطر در واحد PVC پتروشیمی بندرامام از بین 769 طرح فرستاده شده از 111 کشور جهان، بعنوان برترین پروژه در زمینه مدیریت مصرف آب از کشور جمهوری اسلامی ایران، موفق به اخذ جایزه ملی انرژی گلوب شد.
• به نظر جنابعالی راهکارهای مصرف بهینه انرژی در مجتمعهای پتروشیمی چیست؟
مدیریت انرژی نیز به اندازه مدیریت فعالیتهای دیگر یک سازمان مهم است. برداشتن گامهای مثبت درکنترل مصرف وکاهش اتلاف انرژی بطور قابل توجهی سودآوری شرکت را افزایش خواهد داد. به همین دلیل تمام شرکتهایی که در این امر موفق بودهاند، برای تضمین تداوم فعالیتهای کاربرد منطقی انرژی مدیری تحت نظر مستقیم مدیریت ارشد سازمان برای مسئولیت بهرهوری انرژی تعیین می کنند.
اهمیت برنامهریزی برای مدیریت مصرف انرژی، تنها در ارائه آمار و ارقام عملیات گذشته مجتمع و پیش بینی این ارقام در آینده نیست، بلکه اهمیت آن در اعتقاد به برنامهریزی و به اجرا در آوردن برنامههای تنظیمی نهفته است. زیر بنای برنامهریزی ضمن رعایت اولویتها، مشخص کردن سیاستها و خط مشیهایی است که موجب تقویت و تداوم عملیات حاضر شرکت در زمینه کاربرد منطقی انرژی می شود.
• روش های بین المللی مدیریت انرژی به چه صورت است؟
تجربههای بینالمللی موجود، نمایانگر آن است که روشهای متفاوت در مواجهه با بحران انرژی، تنها بهبودهای کوتاه مدت را باعث می شود. بهبودهای پایدار و بلندمدت در مدیریت انرژی تنها زمانی قابل حصول خواهند بود که سازمانها، مدیریت مصرف انرژی را قسمتی از راهبرد سازمانی خود قرار دهند و مدیریت انرژی را همانند سایر سامانه های مدیریتی در سازمان مستقر و جاری کنند.
برای پایش و اندازهگیری میزان موفقیت سامانه مدیریت انرژی مستقر در سازمانها، اجرای مناسب ممیزی و تحلیل مصارف انرژی به عنوان جزء جدا نشدنی از یک برنامه مدیریتی انرژی در نظر گرفته میشود. ممیزی و تحلیل مصارف انرژی، به جهت بررسی میزان مصرف انرژی، در یک مکان مشخص انجام می شود و میتواند برای شناسایی شدت مصرف، پتانسیلهای صرفهجویی و برنامهریزی انرژی مورد استفاده قرار گیرد.
برای آن که ممیزی مفهوم داشته باشد لازم است فرآیند ممیزی با کلیه کارکنان اعم از مدیران ارشد و بدنه سازمان مورد بحث قرار گیرد، و همکاری آنان نیز در جمعآوری اطلاعات جلب شود، چرا که کارکنان اغلب بهترین منبع اطلاعات در خصوص ضایعات و ناکارآییها بشمار میروند.
• به نظر جنابعالی اصلیترین ضروریات مهم و اولیه برای برپایی یک مدیریت انرژی فراگیرچیست؟
یکی از اصلیترین ضروریات مهم و اولیه برای برپایی یک مدیریت انرژی فراگیر شکل دادن به ذهن، آزمودن آن، توسعه تصویر درونی و نوع نگرش نسبت به مسائل انرژی، طرز رفتار آن و متعهد بودن به آن است و برای نهادینه کردن مدیریت انرژی در مجتمعهای پتروشیمی، باید با تحول و حرکتی اساسی در تغییر مدلهای ذهنی و باورهای کارکنان سرعت بخشید و برای بهبود عملکرد مصرف انرژی با اصلاح رویهها، روشها و الگوهای مصرف با بسترسازی مناسب و سیاستگذاری درست، به نتایج عملکردی موردنظر دست یافت. بهر حال باید کاری کرد که انگیزه صرفهجویی از درون کارکنان نشأت بگیرد و افراد خود بخواهند تا موضوع صرفهجویی و بهینهسازی مصرف، ملکه ذهن آنها و خانواده محترمشان شود.
• میانگین مصرف انرژی در مجتمع پتروشیمی بندرامام چه میزان است؟
راهبرد کاهش شدت مصرف انرژی بخش لاینفکی از راهبرد پتروشیمی بندرامام بشمار میآید و به اهداف عملی سازمان متصل است ، بنحوی که تصمیمات اتخاذ شده از سوی مسئولین درگیر در فعالیتهای اقتصادی شرکت به صورتی پیوسته در پرتو مفاهیم انرژی مورد ملاحظه قرار میگیرند. اما با توجه به طراحی مجتمع پتروشیمی بندرامام در دهه 70 میلادی و به دلیل قدیمی بودن فناوری واحدهای آن در طراحی اولیه، مدیریت مصرف انرژی کمتر مورد عنایت قرار گرفته است. اما این مجتمع برای مدیریت بهینه مصرف انرژی، سعی در ارتقاء رویکرد خود نسبت به مسائل انرژی داشته است. به نحوی که در تراز مالی شرکت متوسط هر سال بالغ بر 25 میلیارد ریال صرفهجویی نسبت به سال قبل داشته است. و با مصرف متوسط Nm3/Hr 90000 گاز سبک از شرکت ملی گاز استان خوزستان با شدت تن محصول/ m3 145 و مصرف متوسط hr /m3 3000 از شرکت بهرهبرداری تولید و توزیع آب جنوب شرق خوزستان با شدت
تن محصول/ m3 8/4 در سال 1387، دستاوردهایی در مدیریت مصرف انرژی حاصل شده است که اهم آنان عبارتند از :
- ثابت ماندن شدت مصرف آب مجتمع علیرغم نامطلوبتر شدن کیفیت آب ورودی که دلایل آن عبارتند از :
کنترل و مدیریت مصرف آب،
61/28 درصد افزایش بازیافت آب میعانی نسبت به سال قبل،
کاهش 5/4 درصد شدت مصرف بخار.
- کاهش 5/1 درصد شدت مصرف گاز سبک در مجتمع به دلیل :
کاهش6/1 درصد شدت مصرف سوخت توربوژنراتورهای نیروگاه
کاهش 3/6 درصد شدت مصرف سوخت در دیگهای بخار در اثر آموزش و آگاهسازی پرسنل بهرهبرداری
استفاده از روشهای علمی - کاربردی ترموگرافی برای اصلاح سیمان نسوز کورهها
راهاندازی ایستگاه تقلیل فشار گاز مجتمع
-تدوین سیاست خرید تلههای بخار و تجهیزات وابسته با رویکرد ارتقاء فناوری براساس سامانه مکانیزه تعمیر و نگهداری ایجاد شده که در نهایت نه تنها ایستگاههای معیوب اصلاح میشوند، بلکه تعداد تجهیزات وابسته از 20651 به 6311 تقلیل یافته و در نتیجه نقاط ضعف سامانه کاهش یافته است.
• به نظر جنابعالی آیا میانگین مصرف انرژی در مجتمعهای پتروشیمی در حد استانداردها است؟
علیرغم فعالیتهای گسترده مدیریت انرژی در صنایع پتروشیمی و اذعان داشتن به این موضوع که مصرف انرژی در واحدهای مختلف صنایع پتروشیمی متفاوت است، اما در مجموع شدت مصرف انرژی در این صنعت از استاندارد جهانی بیشتر است.
در حال حاضر میزان مصرف انرژی در این صنایع، پایش و با شدت طراحی مقایسه میشود، ولی اخیراً سازمان بهینهسازی مصرف سوخت کشور، پروژه تدوین استاندارد و معیار مصرف انرژی را در صنایع غیر پلیمری پتروشیمی تعریف کرده که با همکاری شرکت KBC برای فرآیندهای الفین، آروماتیک، متانول، اوره و آمونیاک انجام خواهد شد.
• در سال اصلاح الگوی مصرف چه مولفههایی باید مورد توجه قرار گیرند تا به اهداف جدید و کاهش مصرف انرژی دست یافت؟
در صورتیکه تولید با استانداردهای موردنیاز انجام شود از مصرف بیرویه مواد اولیه جلوگیری میشود و ضایعات به شدت کاهش مییابد و از طرفی کالای تولیدی با کیفیت خواهد بود و باعث صرفهجویی در مصرف خواهد شد.
لازمه اصلاح الگوی مصرف، مدیریت مدبرانه و عاقلانه مصرف است که ابتدا باید پایش شود چه موادی، در چه مکانهایی براساس کدامین مبنا یا الگو و مطابق چه استانداری و کدامین نیاز مصرف میشوند تا برای چگونگی اصلاح آن، در زمان مناسب و با برنامهای مدون و جامع و استفاده از ابزارهای مورد نیاز، اقدام اساسی با برنامهریزیهای: کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت با پشتوانه اجرایی مشخص صورت پذیرد. برای اینکار باید حلقههای علیت در متعادل نبودن مصرف را شناسایی کرد و بصورت هم تراز و یکپارچه با تدوین سیاستها و بسترسازی مناسب الگوهای مصرف را اصلاح و موجبات ارتقای شاخصهای زندگی و کاهش هزینهها را فراهم کرد.
در سال اصلاح الگوی مصرف اولین و مهم ترین گام در رابطه با بهینه سازی مصرف انرژی بالا بردن سطح آگاهی مردم و فرهنگسازی است.
در بحث انرژی توجه به مصرف منطقی و بهینه آن، کیفیت ساخت کالاها با هدف افزایش بازدهی و کارایی آنها، رعایت نکات فنی در سازههای ساختمانی و در نظر گرفتن استانداردهای لازم در این زمینه با هدف کاهش اتلاف انرژی، از مصادیق بارز و برجسته همسو با اصلاح الگوی مصرف هستند و با توجه به روحیه مشارکتی که در آحاد مردم وجود دارد به نظر میآید باید بسترهای تازهتری برای آنها ایجاد شود تا هم صدایی و هم آوایی مردم در همه زمینهها به ویژه در بخش مصرف انرژی بیش از پیش افزایش یابد.
• اهم اقدامات زیست محیطی که در پتروشیمی بندرامام انجام میشود را بفرمائید؟
پتروشیمی بندر امام بعنوان یک بنگاه اقتصادی توجه به اصول توسعه پایدار و انجام مسئولیتهای زیست محیطی ، اقتصادی و اجتماعی را سرلوحه فعالیت خود قرار داده است. تاکنون حدود 40 پروژه اجرایی زیست محیطی و 20 پروژه پژوهشی را انجام داده که از مهم ترین طرح های اجرا شده :
طی سالهای 87-1378 بالغ بر 7 میلیون اصله نهال حرا در سواحل مشرف به پتروشیمی و خورهای ماهشهر و بندر امام - که وسعتی حدود 1000 هکتار را شامل می شود - کشت شد. این جنگل کاری علاوه بر ایجاد مناظر زیبای جنگلهای دریایی موجب ایجاد یک اکوسامانه جدید در منطقه شده و در تثبیت سواحل و ایجاد تنوع زیستی در منطقه نقش بسزایی را ایفا می کند و با تولید مقادیر قابل توجهی اکسیژن موجب تلطیف هوا می شود.
اولین مرکز دفن بهداشتی – مهندسی مواد زائد ویژه در کشور توسط پتروشیمی بندر امام و در کیلومتر 45 مجتمع پتروشیمی احداث شد. این مرکز که با رعایت کلیه استانداردهای روز زیست محیطی طراحی و اجرا شده است در زمینی به وسعت 10 هکتار و شامل سه حوضچه مجهز به سامانه های زه کشی و جمع آوری شیرابه ، لایه های محافظ از نوع ژئوممبرین و لایه های ژئو تکستایل است و برای دفع مواد زائد مجتمع پتروشیمی بندر امام بمدت 20 سال در نظر گرفته شده است.
جایگزینی گازهای مخرب لایه ازن با ترکیبات دوستدار ازن از جمله فعالیتهای مهم دیگر در پتروشیمی بندر امام است. در این پروژه در فاز اول کلیه تجهیزات و سامانه های استفاده کننده از ترکیبات CFC در سطح شرکت شناسایی و پس از انجام تغییرات لازم نسبت به جایگزینی آنها با ترکیبات دوستدار لایه ازن اقدام شد.
بازیافت آبهای دور ریز برای آبیاری فضای سبز
روزانه بطور متوسط m3 3000 آب شستشوی معکوس فیلترهای شنی به شبکه فاضلاب مجتمع هدایت می شد که علاوه بر بالا بردن مصرف آب عملاً باعث ایجاد فاضلاب می شد. در این طرح ابتدا یک استخر بتنی جهت هدایت این آبها طراحی و ساخت شد. پس از آن یک شبکه آبیاری فضای سبز جدید براساس طرح جامع مجتمع طراحی و اجرا شد. سرانجام با احداث ایستگاه های پمپاژ کلیه فضای سبز مجتمع با استفاده از این آبهای دور ریز آبیاری می شود.
کنترل و کاهش ارسال هیدروکربن ها به چاله سوخت
براساس شرایط طراحی مجتمع بخش عمده ای از مواد زائد هیدروکربنی سنگین که از فرآیندهای مختلف تولید می شد باید به چاله سوخت هدایت شود. این شرایط علاوه بر اتلاف منابع باعث ایجاد آلودگی هوا می شد. در یک طرح پژوهشی کلیه منابع ایجاد این ترکیبات به لحاظ کمی و کیفی شناسایی شد و با استفاده از روشهای بازیافت مورد استفاده مجدد قرار گرفت و به مصرف و فروش می رسد . در این پروژه بالغ بر m31000 حجم ذخیره جدید ، با احداث سه مخزن ایجاد شد.
احداث محل تفکیک و بازیافت
برای تفکیک و بازیافت مواد زائد صنعتی و بهداشتی، دو محل در مجتمع و با در نظر گرفتن واحدهای جداگانه برای تفکیک آهن آلات ، چوب ، بشکه ، شیشه ، پلاستیک و کاغذ طراحی و احداث شده است که سالیانه چند صد تن از مواد زائد بصورت تفکیک شده جمع آوری و به مزایده گذاشته می شود و از ورود این مواد به محیط زیست جلوگیری می شود.
کاهش بیش از 90 درصد از غلظت آلاینده های خروجی پساب
با اجرای حدود 30 پروژه زیست محیطی و اعمال کنترلهای سخت گیرانه بر روی واحدهای پیش تصفیه و تصفیه خانه های فاضلاب، غلظت آلاینده های خروجی پساب در بخشهای COD، روغن، ذرات معلق به میزان قابل توجهی کاهش یافته و رعایت کلیه استانداردهای زیست محیطی برای تخلیه پساب مد نظر قرار گرفته است.
تغییر فرآیند تولید کلر
در مجتمع پتروشیمی بندر امام از فرآیند سلهای الکترولیز جیوه ای برای تجزیه نمک و تولید کلر و کاستیک استفاده شده است. براساس پیشنهاد سازمان محیط زیست طرح تغییر فرآیند این واحد در دستور کار قرار گرفت و با استفاده از خدمات مهندسین مشاور نسبت به تهیه شرح کار و برآورد بودجه مورد نیاز اقدام شد. پس از آن نسبت به شناسایی مشاورین و پیمان کاران بین المللی اقدام گردید ، هم اکنون برنامه زمان بندی و بودجه مورد نیاز برآورد شده است و برای تصویب به کارگروه ویژه اقتصادی نهاد ریاست جمهوری ارسال شده است.
فرهنگ سازی
از جمله اقدامات موثر این شرکت اطلاع رسانی و فرهنگ سازی زیست محیطی است که در این ارتباط هر ساله با برپایی نمایشگاه، همایشها ، چاپ بروشور و غیره اقدامات مفید و سازنده ای برای ایجاد و توسعه فرهنگ توجه به محیط زیست انجام می گیرد.